Het JBZ test gezonder nachtdienstenrooster

Waarom het nachtdienstrooster moest veranderen

Nachtwerk verstoort het natuurlijke dag-nachtritme en kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en gezondheidsrisico’s zoals hart- en vaatziekten. Verpleegkundigen geven aan dat volledige nachtdiensten zwaar zijn, vooral omdat het lichaam in de vroege ochtend juist in slaapstand wil. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis wil nachtdiensten daarom gezonder en beter vol te houden maken als onderdeel van een breder vitaliteitsbeleid, waarin eerder al powernapvoorzieningen en voedzame nachtmaaltijden werden ingevoerd.

Wat is het chronorooster?

Het chronorooster is gebaseerd op inzichten uit de chronobiologie, de wetenschap die onderzoekt hoe de biologische klok slaap, hormonen en stofwisseling aanstuurt. In plaats van een volledige nachtdienst werken IC-verpleegkundigen slechts een deel van de nacht. Tijdens de pilot konden zij kiezen uit:

• vroege vroege dienst (04.00 uur tot in de middag)
• late late dienst (20.00 uur tot 04.00 uur)

Hierdoor blijft een deel van de nacht beschikbaar om te slapen en sluiten diensten beter aan bij verschillen in persoonlijke ritmes. Twintig verpleegkundigen deden vrijwillig mee en melden minder klachten, sneller herstel en een natuurlijker dag-nachtbeleving.

De pilot liep tot eind november 2025. De resultaten worden nu geanalyseerd om te bepalen of het chronorooster structureel ingevoerd kan worden op de IC of andere afdelingen. Het onderzoek wordt begeleid door het Nederlands Zorginstituut (NZI) en mede gefinancierd via de MDIEU-regeling.

Wat weten we uit onderzoek over werken volgens de biologische klok?

Onderzoek laat zien dat werknemers zich beter voelen wanneer werktijden aansluiten bij het natuurlijke ritme van het lichaam. Een volledige nachtdienst vraagt om alertheid op een moment waarop het lichaam juist wil slapen, wat leidt tot vermoeidheid en verminderde concentratie.

In diverse sectoren blijkt dat medewerkers beter slapen, energieker zijn en minder klachten ervaren wanneer extreme nachturen worden beperkt. Kortere blootstelling aan de diepe nacht leidt tot minder hormonale verstoring en een sneller herstel. Deze principes vormen ook de basis van de trend chronoworking, waarin medewerkers werken tijdens hun persoonlijke piekuren. In de zorg is volledige flexibiliteit niet mogelijk, maar hybride vormen zoals gesplitste nachtdiensten sluiten goed aan bij deze inzichten.

Experts verwachten dat het chronorooster werkt omdat:

1. minder uren in de diepe nacht de fysieke belasting verlagen
2. slapen op een logisch moment het herstel verbetert
3. werken volgens het eigen ritme alertheid en welzijn verhoogt

Een bredere blik op de toekomst van nachtdiensten

De pilot in het JBZ is vernieuwend en biedt waardevolle inzichten voor de toekomst. Belangrijke vragen zijn of de voordelen op lange termijn blijven bestaan en hoe het rooster past binnen teams waarin ook dagdiensten, gezinssituaties en schooltijden een rol spelen.

Andere sectoren kunnen inspiratie halen uit deze aanpak. Hoewel werken volgens de biologische klok niet alle problemen oplost, blijft nachtwerk bestaan en veranderen individuele ritmes door de jaren heen. Toch groeit het bewijs dat ritmevriendelijke roosters zowel de gezondheid als de productiviteit verbeteren.

Als het JBZ-experiment slaagt, kan het dienen als voorbeeld voor andere zorginstellingen en bijdragen aan een nieuwe standaard voor gezondere nachtdiensten.